Skandynawia

Wzmożenie poszukiwań polarnych nastąpiło w XIX w., podjęto kolejne próby sforsowania Przejścia Pn.-Wsch. (F.P. Wrangel, P.F. Anjou, G.W. de Long i in.), które 1878–79 pierwszy przebył N.A. Nordenskiőld na statku Vega, w kierunku wsch.; trudniejsze było zdobycie Przejścia Pn.-Zach., kolejno próbowali tego dokonać J.C. Ross (zlokalizowanie bieguna magnet.), W. Parry, J. Franklin i in.; poszukiwaniem tragicznie zakończonej ekspedycji Franklina zajmowało się ok. 40 wypraw, w trakcie jednej z nich R.  [ Read More ]

Głównymi ośrodkami złotnictwa były Salzburg (kielich Ruperta z ok. 1300) i Wiedeń (srebrny krzyż z Melk z 1362). Do najważniejszych dzieł okresu renesansu należy tworzony od 1508 okazały nagrobek Maksymiliana I w kościele dworskim w Innsbrucku (P. Vischer, S.L. Magt i in.). Kierunek barok. architekturze na północ od Alp (Innsbruck, Leoben, Linz) nadała budowa nowej katedry w Salzburgu (1614–28, S. Solari). Rozkwit baroku nastąpił w końcu XVII i w XVIII  [ Read More ]

Z epoki przedhist. zachowały się w A. menhiry, dolmeny, kromlechy, z VIII–VII w. p.n.e. — ołtarze ognia; przetrwało także wiele skalnych grobowców zdobionych reliefami. W V–VI w., w związku z przyjęciem chrześcijaństwa, na północy A. pojawiły się budowle sakralne (bazylika w Kum, VI w.). Po podboju arabskim (VII w.) zaczęły dominować wpływy kultury islamu; jej rozkwit przypadł na XII w. Najważniejszym ośrodkiem było w tym okresie m. Nachiczewan, którego olbrzymie  [ Read More ]

Na terytorium A. znajduje się wiele cennych i unikatowych zabytków. Z paleolitu i neolitu pochodzą malowidła skalne (Sahara, Tasili Wan Ahdżar, ok. 6000 p.n.e.–ok. II. w. n.e.; wpisane na Listę Świat. Dziedzictwa Kult. i Przyr. UNESCO). W II–I w. p.n.e. powstały grobowce królów mauretańskich w stylu hellenistycznym. Na terenie dawnych miast rzym. zachowały się m.in. ruiny świątyń wczesnochrześc. z IV–V w. Wpływy bizant. zaznaczyły się w architekturze obronnej i sakralnej  [ Read More ]

Dla wyznawców islamu jednym z nakazów wiary jest odbycie przynajmniej raz w życiu pielgrzymki do Mekki, gdzie urodził się Mahomet, oraz Medyny, gdzie prorok przebywał po opuszczeniu Mekki (622) i gdzie zmarł 10 lat później. Z tego względu powołano w A.S. ministerstwo ds. pielgrzymki do świętych miejsc, które nadzoruje rozwój infrastruktury na potrzeby pielgrzymów oraz zarządza charytatywnymi fundacjami, powołanymi w celu budowy nowych meczetów. W latach 80. XX w. odwiedzało  [ Read More ]

W strukturze wyznaniowej kontynentu dominują Kościoły chrześc. (83% ogółu ludności). Większość stanowią wspólnoty związane z protestantyzmem (ok. 50%); do katolickiego Kościoła należy blisko 30% mieszkańców. Dużą grupę stanowią niewierzący (10%). Niecałe 0,5% ludności wyznaje religie rodzime (Australii religie rodzime). Na wykształcenie się struktury wyznaniowej miały wpływ odkrycia geogr. oraz następujący po nich proces kolonizacji nowo odkrytych ziem. Początek misji protest. jest datowany na 1788, kiedy wraz z transportami więźniów przybywali  [ Read More ]

Do króla należy najwyższa władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza, pełni on również funkcję przywódcy religijnego. Organ doradczy stanowi 60-osobowa Rada Konsultacyjna, tzw. Szura. Działalność partii polit. jest zakazana. Pomimo wysokiego poziomu rozwoju gospodarczego A.S. pozostaje jednym z bardziej konserwatywnych pod względem polityki wewn. oraz obyczajów państw muzułmańskich. W lutym i maju 1991 ponad 100 czołowych teologów zwróciło się do króla z petycjami o szerszą islamizację w siłach zbrojnych, prasie, administracji  [ Read More ]

Najazd Seldżuków miał duże znaczenie dla dalszego rozprzestrzenienia się szyizmu; mimo że wyznający sunnizm Seldżucy oficjalnie tępili szyizm, liczba zwolenników tego wyznania była coraz większa. W 1220–35 przez A. przeszła fala najazdu Mongołów (ponownie 1386–1401). W XV–XVIII w. ścierały się w A. wpływy tureckie i perskie, a od XVIII w. również rosyjskie. W XIX w. A. podzielony został między Persję i Rosję. Polityka narodowościowa i rel. prowadzona przez Rosję na  [ Read More ]

Ślady osadnictwa na terytorium dzisiejszego A. sięgają paleolitu. W X lub IX w. p.n.e. w rejonie jez. Urmia powstało państwo Mana ze stolicą Izirtu; w VII w. p.n.e. Mana została podbita przez Medów; 550 p.n.e. weszła w skład państwa perskiego, a od 334 p.n.e. — imperium Aleksandra III Wielkiego. W 330 p.n.e. wódz medyjski Atropat na terytorium pd. części A. założył własne państwo, zw. w języku staroperskim Aderbadagan, po grecku  [ Read More ]

W II tysiącleciu p.n.e. terytorium dzisiejszej A. zamieszkiwały liczne plemiona semickie; w IX w. p.n.e. powstało tu państwo Urartu, zajęte następnie przez Armeńczyków — indoeur. lud ze wsch. Anatolii. Pod panowaniem perskim (ok. 550–330 p.n.e.) nastąpiła iranizacja miejscowej arystokracji, zaznaczyły się także wpływy zaratusztranizmu. Podbój Persji przez Aleksandra III Wielkiego wprowadził A. w sferę wpływów kultury hellenistycznej i przyniósł wzrost popularności kultów greckich. W tym czasie nastąpił rozpad na A.  [ Read More ]